Dieta dla babci i dziadka

IMG_20160120_141349Postęp medycyny, idąca za nim diagnostyka i leczenie różnorodnych chorób i dolegliwości powoduje, że w dzisiejszych czasach ludzie żyją znacznie dłużej niż chociażby sto lat temu. Problemy osób w wieku starszym są więc problemami w miarę nowymi, z którymi dopiero uczymy się sobie radzić.

„Osobami starszymi” określa się osoby które skończyły 60 lat. W tej grupie dolegliwości zdrowotne jeszcze nie występują, lub są mniej nasilone. Ważne jest, aby utrzymać aktywność fizyczną, oczywiście na poziomie odpowiadającym możliwościom seniora, gdyż może ona znacznie wydłużyć prawidłowe funkcjonowanie organizmu i dobre samopoczucie.

Dieta osób starszych powinna spełniać wszystkie zalecenia zdrowego odżywiania:
– Powinna być dostosowana do wydatku energetycznego by utrzymać stałą masę ciała, chyba, że potrzebna jest redukcja w przypadku nadwagi czy otyłości lub zwiększenie kaloryczności posiłków w przypadku niedowagi.
Potrawy mają być urozmaicone, należy jeść różnorodne produkty by nie dopuścić do niedoborów składników odżywczych.
– Jeżeli nie ma przeciwwskazań seniorzy powinni spożywać produkty pełnoziarniste: razowe pieczywo, kasze, brązowy ryż, pełnoziarniste makarony i inne produkty mączne.
– Warzywa i owoce mają towarzyszyć każdemu posiłkowi, są one źródłem pierwiastków i witamin, z których szczególnie ważne są te, które opóźniają procesy starzenia: A, C, E.
– Jeżeli nabiał nie powoduje dolegliwości powinien być spożywany regularnie, gdyż jest źródłem pełnowartościowego białka i wapnia. Kiedy jednak prowadzi do wzdęć, bólu, czy innych niedogodności można go zastąpić na przykład produktami sojowymi. Należy też pamiętać o suplementacji witaminą D w okresie od października do marca, aby przeciwdziałać utracie wapnia z kości i osteoporozie.
– Ryby dobrze jest zjadać 2-3 razy w tygodniu, jeżeli nie ma problemów z wątrobą, powinny być to tłuste ryby morskie bogate w kwasy omega 3 chroniące serce i naczynia przed miażdżycą i opóźniające procesy starzenia.
– Najlepiej ograniczyć spożywanie mięsa do kilku razy w tygodniu i mięsa chudego białego: drobiowego, króliczego, cielęciny.
– Tłuszcze należy wybierać dobre gatunkowo, najlepiej roślinne tłoczone mechanicznie i na zimno. Dobrymi produktami są: oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany i olej kokosowy. Powinno się również zjadać niewielkie ilości masła (najlepiej niepoddanego obróbce cieplnej).
– Seniorzy (i nie tylko) powinni ograniczyć spożycie cukru i słodyczy, są to puste kalorie bez dodatkowych wartości odżywczych.
– Wskazane jest ograniczenie używania soli kuchennej do jednej łyżeczki dziennie. Warto zamiast soli użyć ziół lub innych przypraw dla podkreślenia smaku potrawy.
– Należy pilnować aby żywność była dobra jakościowo, świeża, w jak najmniejszym stopniu przetworzona przemysłowo, wolna od zanieczyszczeń i zakażeń (zwłaszcza pleśniami, gdyż wytwarzają one niebezpieczne dla zdrowia substancje).
– Posiłki powinny być spożywane regularnie 4-5 razy dziennie najlepiej w miłej atmosferze.

Z czasem problemów zdrowotnych pojawia się coraz więcej, przestaje prawidłowo funkcjonować wiele narządów wewnętrznych, obniża się odporność na infekcje i urazy, obniża nastrój. Zmieniają się również proporcje składu ciała, następuje ubytek mięśni i składników mineralnych, zmniejszona zostaje zawartość wody, może również wzrastać zawartość tkanki tłuszczowej. Największy wpływ na dietę mają zmiany na całym odcinku układu pokarmowego. Braki w uzębieniu wpływają na ilość i jakość spożywanych pokarmów. Często zanikają też kubki smakowe, przez co pokarmy przestają być atrakcyjne. Zmniejsza się również zdolność wchłaniania substancji odżywczych w jelitach.

W przypadku wielu dolegliwości u osób starszych i starych (po 75 roku życia) stosuje się dietę łatwo strawną, w której potrawy przygotowywane są w taki sposób, aby były lepiej przyswajalne i nie podrażniały nadmiernie układu pokarmowego.
– Należy zmniejszyć ilość błonnika pokarmowego w diecie, ograniczyć spożycie produktów pełnoziarnistych (niedozwolone jest pieczywo razowe, można natomiast jadać bułki lub chleb graham), warzyw strączkowych i orzechów.
– Lepiej strawne są warzywa gotowane, powinno się jednak zmniejszyć w diecie zawartość warzyw kapustnych, które mają właściwości rozdymające i mogą powodować dolegliwości jelitowe.
– Potrawy powinny być świeżo przyrządzane, bo zmniejsza to możliwość zakażeń mikrobiologicznych (gnicia, pleśnienia).
– Powinno się całkowicie zrezygnować ze smażenia i pieczenia na tłuszczu na rzecz gotowania i gotowania na parze. Można również potrawy piec w folii lub dusić.
– Należy unikać potraw tłustych i tłuszczów zwierzęcych (prócz niewielkiej ilości masła), a używać niewielkie ilości tłuszczów roślinnych bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe (oliwa z oliwek, olej rzepakowy tłoczony na zimno, olej lniany).
– Przyprawy dodawane do potraw mają być łagodne, trzeba wykluczyć ocet, pieprz,chilli, curry, musztardę, gałkę muszkatołową.

Częstym problemem seniorów jest niedożywienie związane z procesem starzenia i zmniejszonym apetytem. Można zwiększyć kaloryczność posiłków poprzez dodanie do nich masła lub tłuszczów roślinnych dobrej jakości, śmietany, białego sera, miodu lub dżemów, suszonych owoców (najlepiej rozmoczonych lub gotowanych) i jaj.

Osoby starsze w wielu przypadkach nie odczuwają również pragnienia, a odwodnienie może być dla nich bardzo niebezpieczne. Seniorzy powinny wypijać koło 8 szklanek wody, a jeżeli sami o tym zapominają, rodzina powinna przypomnieć.

Dbajmy o naszych seniorów, starajmy się spędzać z nimi jak najwięcej czasu, pomagajmy im utrzymać odpowiedni poziom aktywności, a jeśli przygotowujemy im posiłki starajmy się, żeby były atrakcyjne nie tylko smakowo, ale również wizualnie – zdrowe i kolorowe.

Bibliografia:
Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka, żywienie zdrowego i chorego człowieka
Jarosz M., Żywienie osób w wieku starszym
Jarosz M., Dietetyka, podręcznik Ministerstwa Zdrowia
Rączkowska M., Zdrowa dieta dla osób po 60 r.ż.
Rogulska A., Postępowanie dietetyczne w niedożywieniu
Wieczorek-Chełmińska Z., Nowoczesna dietetyczna książka kucharska

Artykuł został opublikowany również na Onecie: http://kobieta.onet.pl/dziecko/zywienie/dieta-dla-babci-i-dziadka/s82kp5
i Interii: http://kobieta.interia.pl/zdrowie/news-dieta-dla-babci-i-dziadka,nId,2022289